Zoals bekend zijn er extra financiën beschikbaar gekomen in het kader van monitoring en verbetering van natuur/biotoop. Welke mogelijkheden zijn er voor BoerenNatuur? Welke beheerpakketten staan ter beschikking van Agrarisch natuur- en landschapsbeheer in Brabant?

Wat goed is voor doelsoort kwartel (Coturnix coturnix)
Vanuit het bestuur van Coöperatie Collectief Agrarisch Natuurbeheer Oost-Brabant ben ik als vogelringer/-onderzoeker van kwartels benaderd met de vragen: “Aan wat voor biotoop geven kwartels de voorkeur? Kunnen wij met onze pakketten stimuleren dat er meer komen en/of zij zich dan beter kunnen voortplanten?”

De kwartel
De kwartel komt voor in een groot gedeelte van Europa tot aan Midden-Azië en tot Zuid-Afrika. Nederland bevindt zich ongeveer aan de rand van het verspreidingsgebied. Een hoender die over langere afstanden trekt. Een groot deel van de populatie overwintert in Afrika tot langs de zuidrand van de Sahara. Kwartels zijn echte nachttrekkers en de eerste vogels arriveren rond 20 april. De meerderheid eind mei/begin juni. Kwartels staan bekend als opportunistische broedvogels en houden er een complexe broedstrategie op na om in korte tijd grote aantallen jongen te produceren.

Gebruik agrarisch gebied
Het voorkomen per jaar fluctueert nogal en kan variëren van lage aankomst tot soms een invasief karakter. De oorzaken van die fluctuaties zijn niet altijd even duidelijk. Waarschijnlijk zijn vooral de omstandigheden rond de Middellandse Zee bepalend. Extreme droogte (vroege oogst en ongeschikt raken van vegetaties) en ook de mate van broedsucces zijn van invloed. Door goede zuidelijke omstandigheden is er weinig presentie van kwartels en/of een late aankomst. Kwartels maken gebruik van het agrarisch gebied, met name uitgestrekte graanakkers, extensief beheerde gras- en hooilanden, akkerranden en kleinschalige cultuurlandschappen.

Wegtrek
Wegtrek vindt overwegend in augustus plaats. Zichtwaarnemingen zijn zeldzaam. Alleen de haan laat zich horen met zijn geroep van ‘kwik me dit’. Zij roepen het best bij zwoel, zacht zomerweer, in de voornacht en ochtendschemering. Kwartelhanen kennen geen broedzorg en de hennen verjagen de hanen zodra zij gaan broeden. De hanen trekken weer verder vanuit zuidelijke streken naar het noorden op zoek naar hennen. Veel hennen blijven broedend achter. Uit nachtelijke ringvangsten in Nederland bleek de verhouding van kwartels in ons land 70% hanen en 30% hennen te zijn. Uit Spaans onderzoek bleek tevens dat 95% van de hanen na 15 dagen een gebied alweer heeft verlaten. Rond een hen kunnen er meerdere hanen actief zijn en roepen. Voor de trendbepaling is dat erg lastig, want 1 roepende haan is nog geen potentieel broedgeval!

Open structuur
Het in algemene bewoordingen aangeven dat kwartels meestal aanwezig zijn in graanakkers/extensief beheerde gras- en hooilanden/akkerranden en kleinschalige cultuurlandschappen is voor de vraagstelling t.a.v. de beheerpakketten nog geen duidelijke beantwoording. Er staan voor (potentiële) deelnemers aan agrarisch natuur- en landschapsbeheer geschikte pakketten ter beschikking om kwartels te ondersteunen.

Er liggen mogelijkheden t.b.v. kwartels bij beheerpakketten voor grasland en voor bouwland. B.v. graanachtige randen binnen akkervogelpakketten, randpakketten, kruidenrijk, in principe zijn alle pakketten voor akkervogels goed, indien van redelijk open structuur. Maar de rustperiode zou voor kwartels dan wel zoveel als mogelijk dienen te gelden tot 15 juli. Waarom? Als de meerderheid eind mei/begin juni arriveert en een hen gemiddeld 10 eieren (1 p.d.) legt, de broedduur 18 dagen is en de kuikens na 45 dagen ‘volwassen’ zijn, betekent dat een periode van in totaal 70 dagen. Als 15 juli gerealiseerd zou kunnen worden, hebben andere akkervogels en weidevogels daar ook profijt van!

Nachtvlucht
Na een nachtvlucht verblijft een kwartel vaak 1 á 2 dagen in een veld. Is de habitat niet gunstig en er roept ook geen andere kwartel dan vertrekt deze weer. Om door verbetering de habitat kansrijk te maken is er de mogelijkheid om in meer of mindere mate samengestelde ‘gebiedjes’ te realiseren. Verschillende beheerpakketten zoveel als

mogelijk aaneen te sluiten. Dat zou bijvoorbeeld kunnen zijn: een graanakker naast een kruidenrijk perceel; hooiland gecombineerd met een perceel uitgesteld bewerken enz.!

Beheerpakketten
Bekijk eens de beheerpakketten voor grasland: 1-5-(5 rand)-6-13a-13h-13c-13d-41 en voor bouwland: 16-18-19-43.
Meer informatie over beheer pakketten en vergoedingen: BoerenNatuur Brabant Beheerpakketten-en-vergoedingen

Door Jan Staal